Social work and social justice: a manifesto for a new engaged practice.

Social work and social justice: a manifesto for a new engaged practice.

1. Social Work Today

Social work in Britain today has lost direction. This is not new. Many have talked about social work being in crisis for over thirty years now. The starting point for this Manifesto, however, is that the ‘crisis of social work’ can no longer be tolerated. We need to find more effective ways of resisting the dominant trends within social work and map ways forward for a new engaged practice.

Many of us entered social work – and many still do – out of a commitment to social justice or, at the very least, to bring about positive change in people’s lives. Yet increasingly the scope for doing so is curtailed.

Instead, our work is shaped by managerialism, by the fragmentation of services, by financial restrictions and lack of resources, by increased bureaucracy and work-loads, by the domination of care-management approaches with their associated performance indicators and by the increased use of the private sector. While these trends have long been present in state social work, they now dominate the day-to-day work of front line social workers and shape the welfare services that are offered to clients. The effect has been to increase the distance between managers and front line workers on the one hand, and between workers and service users on the other. The main concern of too many social work managers today is the control of budgets rather than the welfare of service users, while worker-client relationships are increasingly characterised by control and supervision rather than care.

Unless the fundamental direction of social work changes, then neither a new social work degree nor new bodies such as the Social Care Councils will do anything to improve the current situation. These are no more than ‘technical fixes’ for deep-rooted problems. So attempts by individual local authorities to alleviate the staffing crisis by offering cash incentives – the so-called ‘golden hellos’ – simply move the problem around.

In the absence of an organised response to these trends, people understandably react in different individual ways. Some social workers may leave the profession, but for many this is not an option. Some workers have found ways within their workplaces to occupy spaces where they can practice a more rounded social work – in the voluntary sector, for example, or in more specialist projects - but this option is not available to most. Even in the voluntary sector the trends are increasingly mirroring the managerialist pattern of the statutory agencies.

And yet, the need for a social work committed to social justice and challenging poverty and discrimination is greater than ever. In our view, this remains a project that is worth defending. More than any other welfare state profession, social work seeks to understand the links between ‘public issues’ and ‘private troubles’ and seeks to address both. It is for this reason that many who hold power and influence in our society would be delighted to see a demoralised and defeated social work, a social work that is incapable of drawing attention to the miseries and difficulties which beset so many in our society. This alone makes social work worth fighting for.

The current degraded status of social work as a profession is inextricably related to the status and standing of those we work with. Social work clients are amongst some of the most vulnerable and impoverished in our society, and have benefited least from New Labour’s social welfare reforms. In fact, under New Labour we have witnessed not only greater levels of material inequality, but also an intensified demonisation of asylum seekers, young people and poor families, the very groups that social workers engage with. Too often today social workers are often doing little more than supervising the deterioration of people’s lives.

So in opposition to those who would be happy to see a defeated and silenced social work occupation, we are seeking a social work that has prevention at its heart and recognises the value of collective approaches. At the same time we also recognise that good casework has also suffered as a result of the trends referred to above. We are looking to a social work that can contribute to shaping a different kind of social policy agenda, based on our understanding of the struggles experienced by clients in addressing a range of emotional, social and material problems and the strengths they bring to these struggles.

2. Resources of hope

Many social workers who despair about the ways in which social work has been changed can see no way out of the current situation. Given the mauling that social work (and social workers) have taken from politicians and the tabloid media over the past twenty five years, some despair or despondency is understandable, However, there is a real danger that this can blind us to the new resources of hope that have emerged in recent years and which may point the way towards a reinvigorated social work practice which plays a part in the demands for a more just and humane society.

Over the last two decades the growth of users movements (like the disability movement and the mental health users movement) have brought innovation and insight to our ways of seeing social and individual problems. These movements have developed many relevant and interesting approaches to dealing with service users needs – collective advocacy, for example, or (in the mental health field) the Hearing Voices groups or user-led approaches such the Clubhouse model. The fact that these models have come, not from professional social work but from service users themselves, emphasises that social work needs to engage with, and learn from, these movements in ways that will allow partnerships to form and new knowledge bases and curricula to develop.

In addition the last few years have witnessed the growth of dynamic and international global protest movements against capitalism and war. In the 1960s and 1970s social work was profoundly influenced by the ‘spirit of the sixties’: the Vietnam anti-war, the black, and the women’s movements. It was this that laid the basis of future anti-oppressive social work practice. Today we are seeing the rise of similar social movements. Within the anti-capitalist and anti-war movements we have ‘greater resources of hope’ than have been available to us for 30 years. These have been movements within which user groups and NGO’s have fruitfully engaged and within which questions of social justice are paramount. They have challenged the orthodoxy of neo-liberal globalisation and its devastating impact on the poor and dispossessed across the world, on the environment and on the human costs of the privatisation of services.

The anti-capitalist movement was born out of the protests against the World Trade Organisation’s Third Ministerial in Seattle in 1999 and has since spread across the globe. Over the last year it has merged with the movement against war and Imperialism. In February 2003 the spirit of anti-capitalist protest dramatically came to Britain when 2 million people demonstrated in London against the war on Iraq. The breadth and inclusiveness of this movement in conjunction with its energy and youthfulness, has revitalised many who had fallen into despair. It has also had an impact in rejuvenating the spirit of protest within the trade union movement.

But these movements are not just against war and capitalism they have also started to think of alternative futures. Over the last three years at various World and European Social Forums large numbers of people have come together to share ideas and discuss what another world might look like. These debates can help us think about the shape of a modern engaged social work based around such core ‘anti-capitalist’ values as democracy, solidarity, accountability, participation, justice, equality, liberty and diversity.

Thus we find ourselves at a crossroads. Down one road is managerialism and increased marketisation, and with it frustration and despondency for frontline workers; while down the other there is a possibility – and it is no more than that – for a renewed and regenerated social work that engages with the resources of hope available in the new collective movements for an alternative, and better, world.

3. An ethical career

The enduring crisis of social work in Britain has taught us many things. It has brought us to a state of affairs that nobody in their right mind could possibly view as acceptable. It has taught us that there can be no return to a past of professional arrogance and that progressive change must involve users and all front line workers. As agents of change senior managers have had their day. It has reminded us that budget dominated welfare systems are cruel and destructive of human well-being. The casualties are everywhere in the social work system amongst clients and users and social workers. These years of turmoil have highlighted that social work has to be defined not by its function for the state but by its value base. Above all it has been a stark lesson in the need for collective organisation, both to defend a vision of social work based on social justice and also to defend the working conditions that make that possible.

As we noted at the start of this Manifesto, in the past many people entered social work because it seemed to offer a way of earning a living that did not involve oppressing or exploiting people, but on the contrary could contribute, even in a small way, to social change. It was, in other words, an ethical career. That potential for social change has all but been squeezed out of social work by the drives towards marketisation and managerialism that have characterised the last decade and a half. Yet overwhelmingly it is still the case that people enter social work not to be care-managers or rationers of services or dispensers of community punishment but rather to make a positive contribution to the lives of poor and oppressed people. If it is the widening gap between promise and reality that breeds much of the current anger and frustration amongst social workers, it is also the awareness that social work could be much more than it is at present that leads many of us to hang on in there.

We note that the organisation People and Planet includes social work within its ‘Ethical Careers Service’. If that progressive promise is to be realised even in part, then we need to coalesce and organise around a shared vision of what a genuinely anti-oppressive social work might be like.

This Manifesto is a small contribution towards the process of developing that vision and that organisation.

Chris Jones, Professor of Social Work, University of Liverpool.

Iain Ferguson, Lecturer in Social Work, University of Stirling.

Michael Lavalette, Senior Lecturer in Social Policy, University of Liverpool.

Laura Penketh, Lecturer in Social Work, University of Manchester.

Κoινωνική εργασία και κοινωνική δικαιοσύνη: ενα μανιφέστο για συνδιασμένη πρακτική.

Κoινωνική εργασία και κοινωνική δικαιοσύνη: ενα μανιφέστο για συνδιασμένη πρακτική.

1. Η κοινωνική εργασία σήμερα.

Η κοινωνική εργασία στη Μεγάλη Βρετανία έχει χάσει την κατεύθυνσή της. Κάτι τέτοιο δεν είναι καινούριο. Πολλοί έχουν διαπιστώσει πως η κοινωνική εργασία βρίσκεται σε κρίση παραπάνω από τρεις δεκαετίες. Εν τούτοις η αφετηρία για αυτό το Μανιφέστο εντοπίζεται στο ότι η «κρίση της κοινωνικής εργασίας» δεν πρέπει να γίνει άλλο ανεκτή.

Πολλοί από εμάς εισήλθαμε στον κλάδο της ΚΕ –και άλλοι ακόμα το επιλέγουν- ακολουθώντας μια δέσμευση προς την κοινωνική δικαιοσύνη, η τουλάχιστον επιθυμώντας να επιφέρουν θετικές αλλαγές στις ζωές των ανθρώπων. Σταδιακά όμως η προοπτική για κάτι τέτοιο αποδυναμώθηκε.

Στον αντίποδα, η δουλειά μας διαμορφώνεται πλέον από τα διαχειριστικά πρότυπα, την πολυδιάσπαση των υπηρεσιών, από τους οικονομικούς περιορισμούς και έλλειψη χρηματοδοτικών πηγών, από την αύξηση της γραφειοκρατίας και εντατικοποίησης της εργασίας, από την κυριαρχία του προνοιακού μάνατζμεντ και τους σχετικούς δείκτες απόδοσης και τέλος από την όλο και αυξανόμενη διείσδυση του ιδιωτικού τομέα. Ενώ οι προαναφερθείσες τάσεις είναι καιρό τώρα παρατηρημένες στις δημόσιες δομές άσκησης κοινωνικής εργασίας, πια κυριαρχούν στην καθημερινή δουλειά των κοινωνικών λειτουργών πρώτης γραμμής και καθορίζουν τις υπηρεσίες πρόνοιας που παρέχονται στους εξυπηρετούμενους. Το άμεσο αποτέλεσμα είναι η αύξηση της απόστασης μεταξύ των μάνατζερς και των κοινωνικών λειτουργών από τη μια μεριά και των κοινωνικών λειτουργών και εξυπηρετούμενων από την άλλη. Το κύριο ενδιαφέρον των μάνατζερς κοινωνικών υπηρεσιών εστιάζεται όχι στη παροχή πρόνοιας στους εξυπηρετούμενους αλλά στον έλεγχο των προϋπολογισμών. Παράλληλα η σχέση κοινωνικών λειτουργών- εξυπηρετούμενου χαρακτηρίζεται σημαντικά από αυστηρό έλεγχο παρά από παροχή πρόνοιας.

Εάν δεν αλλάξει αυτή η δομική κατεύθυνση της κοινωνικής εργασίας, τότε ούτε το ενιαίο πτυχίο κοινωνικής εργασίας αλλά ούτε και νέοι οργανισμοί όπως τα Συμβούλια Κοινωνικής Φροντίδας, θα μπορέσουν να κάνουν κάτι προς βελτίωση της κατάστασης. Αυτές δεν είναι πάρα επιφανειακές λύσεις πάνω σε βαθιά ριζωμένα προβλήματα. Επομένως προσπάθειες από συγκεκριμένες τοπικές αρχές να αναστρέψουν το πρόβλημα επάνδρωσης των υπηρεσιών προσφέροντας οικονομικά κίνητρα –τα επονομαζόμενα «χρυσά καλωσορίσματα»- απλά περιστρέφουν το πρόβλημα.

Απούσης της οργανωμένης απάντησης σε αυτές τις τάσεις, είναι κατανοητό πως πολλοί εργαζόμενοι αντιδρούν με διαφορετικούς τρόπους. Μερικοί κοινωνικοί λειτουργοί εγκαταλείπουν το επάγγελμα, αν και για τους περισσότερους αυτό δεν είναι λύση. Μερικοί άλλοι κατάφεραν να βρουν χώρους στην εργασία τους όπου μπορούν να αναπτύξουν μια πια ολοκληρωμένη μορφή άσκησης κοινωνικής εργασίας –κυρίως στον εθελοντικό τομέα η σε πιο εξειδικευμένα προγράμματα- για τους περισσότερους όμως αυτή η δυνατότητα δεν είναι εφικτή. Ακόμα και ο εθελοντικός τομέας τείνει να καθρεφτίζει τις τεχνοκρατικές τάσεις του δημοσίου.

Επιπλέον η ανάγκη για κοινωνική εργασία στρατευμένη στην κοινωνική δικαιοσύνη και στην καταπολέμηση της φτώχειας και των διακρίσεων είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Σύμφωνα με την άποψη μας αυτή παραμένει μια πτυχή που αξίζει να υπερασπιστούμε. Περισσότερο από κάθε άλλο επάγγελμα στο χώρο της πρόνοιας, η κοινωνική εργασία προσπαθεί να αντιληφθεί τη σχέση μεταξύ «δημόσιων θεμάτων» και «προσωπικών δεινών» αντιμετωπίζοντας και τα δυο. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο πολλοί από τους κατέχοντες εξουσία και επιρροή στη κοινωνία μας θα ήθελαν να δουν μια κοινωνική εργασία αποκαρδιωμένη και ηττημένη. Μια κοινωνική εργασία που θα αδυνατεί να τραβήξει την προσοχή προς τα δεινά και τις δυσκολίες που πλήττουν τόσους πολλούς στην κοινωνία μας. Κάτι τέτοιο κάνει από μόνο του την κοινωνική εργασία ένα επάγγελμα άξιο για να παλέψει κάνεις.

Η σύγχρονη απαξιωμένη επαγγελματική κατάσταση της κοινωνικής εργασίας είναι άρρηκτα δεμένη με το στάτους και τις διεκδικήσεις των χρηστών υπηρεσιών κοινωνικής εργασίας. Οι εξυπηρετούμενοι, που αποτελούν μέρος των πιο ευάλωτων και εξαθλιωμένων στρωμάτων της κοινωνίας μας, έχουν επωφεληθεί ελάχιστα απο τις μεταρρυθμίσεις των Νέο-εργατικών στην κοινωνική πρόνοια. Στην πραγματικότητα, υπό τους Νέο-Εργατικούς, έχουμε γίνει μάρτυρες όχι μόνο ευρύτερης ανισότητας στην κατανομή των υλικών αγαθών άλλα και εντεινόμενης δαιμονοποίησης των αιτούντων άσυλο, της νεολαίας και των φτωχών οικογενειών. Των ομάδων δηλαδή που κατεξοχήν βρίσκονται στο επίκεντρο άσκησης της κοινωνικής εργασίας. Σήμερα πολύ συχνά οι κοινωνικοί λειτουργοί δεν κάνουν πολλά περισσότερα από το να επιβλέπουν την επιδείνωση στις ζωές αυτών των ανθρώπων.

Επομένως στον αντίποδα όλων αυτών που θα ήταν ευτυχισμένοι να δουν μια κοινωνική εργασία ηττημένη και σιωπηλή, εμείς αναζητούμε μια κοινωνική εργασία που έχει ως καρδιά της την πρόληψη και αναγνωρίζει την αξία των συλλογικών προσεγγίσεων. Παράλληλα αναγνωρίζουμε οτι καλές εφαρμογές στην ΚΕΑ έχουν επίσης υποφέρει από τις τάσεις που αναφέραμε προηγούμενα. Προσβλέπουμε λοιπόν σε μια κοινωνική εργασία που μπορεί να συνεισφέρει στη διαμόρφωση διαφορετικού πλαισίου κοινωνικής πολιτικής, θεμελιωμένη στην κατανόηση του αγώνα που διάγουν οι εξυπηρετούμενοι προσπαθώντας να αντιμετωπίσουν το φάσμα των συναισθηματικών, κοινωνικών και υλικών προβλημάτων καθώς και των δυνάμεων που αντλούν και αποθέτουν κατά τον αγώνα αυτόν.

2. Πηγές ελπίδας.

Πολλοί κοινωνικοί λειτουργοί απελπίζονται με τις μορφές των αλλαγών που έχουν επιβληθεί στην κοινωνική εργασία και δε βλέπουν τρόπους εξόδου από την παρούσα κατάσταση. Λαμβάνοντας υπόψιν τις αδίστακτες και άδικες κριτικές που η κοινωνική εργασία –και οι κοινωνικοί λειτουργοί- έχει δεχθεί από πολιτικούς και τον τύπο κατά τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια, κάποια στοιχεία απελπισίας και εγκλωβισμού είναι κατανοητά. Εντούτοις είναι πραγματικός ο κίνδυνος αυτή η κατάσταση να μας τυφλώσει απέναντι στις νέες πηγές ελπίδας που έχουν πρόσφατα αναδυθεί και οι οποίες μπορεί να δείξουν το δρόμο προς μια ανανεωμένη και αποτελεσματική κοινωνική εργασία που συμμετέχει στις διεκδικήσεις για μια πιο δίκαιη και ανθρώπινη κοινωνία.

Κατά τις δυο τελευταίες δεκαετίες η ανάπτυξη κινημάτων απο εξυπηρετούμενους (όπως το κίνημα των αναπήρων και ψυχικά ασθενών) έχουν φέρει αέρα καινοτομίας και αυτοαναζήτησης στους τρόπους με τους οποίους αντιλαμβανόμαστε τα ατομικά και κοινωνικά προβλήματα. Αυτά τα κινήματα έχουν αναδείξει πολλές σχετικές και ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις στην αντιμετώπιση των αναγκών των εξυπηρετούμενων- συλλογική δράση, όπως για παράδειγμα στο χώρο της ψυχικής υγείας απο την ομάδα των Hearing Voices και προσεγγίσεις πρωτοβουλίας εξυπηρετούμενων όπως στο μοντέλο Clubhouse. Το γεγονός πως αυτά τα μοντέλα προέκυψαν, όχι απο την επαγγελματική κοινωνική εργασία αλλά απο τους ίδιους τους εξυπηρετούμενους, αναδεικνύει πως η κοινωνική εργασία είναι ανάγκη να έρθει σε επαφή και να μάθει από αυτά τα κινήματα με τέτοιο τρόπο που θα επιτρέπει το σχηματισμό συνεργασιών και την ανάπτυξη νέας γνώσης και καινοτόμων προγραμμάτων σπουδών.

Επιπλέον τα τελευταία χρόνια έχουμε γίνει μάρτυρες της ενίσχυσης δυναμικών διεθνών κινημάτων διαμαρτυρίας ενάντια στον καπιταλισμό και τους πολέμους. Κατά τις δεκαετίες 1960 και 1970 η κοινωνική εργασία ήταν ισχυρότατα επηρεασμένη από το “πνεύμα του εξήντα”, από κινήματα όπως το αντιρατσιστικό, το γυναικείο και το αντιπολεμικό. Αυτό ήταν που θεμελίωσε τις βάσεις της μελλοντικής αντι-καταπιεστικής κοινωνικής εργασίας. Σήμερα παρατηρούμε την εμφάνιση παρόμοιων κοινωνικών κινημάτων. Μέσα από το αντικαπιταλιστικό και αντιπολεμικό κίνημα βρίσκουμε μεγαλύτερες πηγές ελπίδας από αυτές που υπήρχαν διαθέσιμες τα τριάντα τελευταία χρόνια. Μέσα σε αυτά τα κινήματα ομάδες εξυπηρετούμενων και κάποιες ΜΚΟ που έχουν παραγωγικά συμμετάσχει ανάγοντας ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης σε βασικές προτεραιότητες. Έχουν προκαλέσει και αμφισβητήσει την ορθοδοξία της νεο-φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης και του καταστροφικού της αντίκτυπου στους φτωχούς και μη έχοντες του πλανήτη, στο περιβάλλον και το ανθρώπινο κόστος των ιδιωτικοποιήσεων υπηρεσιών.

Το αντικαπιταλιστικό αυτό κίνημα αναγεννήθηκε μέσα στις διαμαρτυρίες και τις διαδηλώσεις εναντίον της συνόδου υπουργών του ΔΝΤ στο Σιάτλ το 1999 και απο τότε απλώθηκε σε όλο τον πλανήτη. Τον τελευταίο χρόνο ενώθηκε με το αντιπολεμικό και αντι-ιμπεριαλιστικό κίνημα. Τον Φλεβάρη του 2003 το πνεύμα των αντικαπιταλιστικών διαμαρτυριών ήρθε στη Βρετανία όταν 2 εκατομμύρια άνθρωποι διαδήλωσαν στο Λονδίνο κατά του πολέμου στο Ιράκ. Η έκταση και συμμετοχή αυτού του κινήματος σε συνδυασμό με την ενεργητικότητά και τον αυθορμητισμό του, αναγέννησε πολλούς οι οποίοι είχαν εγκλωβιστεί στην απελπισία. Επιπλέον έπαιξε και ρόλο στην ανανέωση του πνεύματος αντίστασης στο συνδικαλιστικό κίνημα.

Αυτά όμως τα κινήματα δεν κατευθύνονται μόνο ενάντια στον πόλεμο και τον καπιταλισμό αλλά παράλληλα άρχισαν να σκέφτονται και την προοπτική ενός εναλλακτικού μέλλοντος. Τα τελευταία τρία χρόνια σε ποικίλα Παγκόσμια και Ευρωπαϊκά κοινωνικά φόρα μεγάλος αριθμός ανθρώπων συναντήθηκε, μοιράστηκε ιδέες και συζήτησε για το πώς ένας εναλλακτικός κόσμος θα μπορούσε να μοιάζει. Αυτές οι συζητήσεις μπορούν να μας βοηθήσουν να μορφοποιήσουμε μια νέα κοινωνική εργασία βασισμένη σε δομικές αντικαπιταλιστικές αξίες, όπως η δημοκρατία, η αλληλεγγύη, η υπευθυνότητα, η συμμετοχή, η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η ισότητα και η διαφορετικότητα.

Βρίσκουμε επομένως τους εαυτούς μας σε σταυροδρόμι. Από τον ένα δρόμο διέρχονται τα νέα διαχειριστικά πρότυπα και η αυξανόμενη εμπορευματοποίηση, συνοδευόμενα από τη ματαίωση και απογοήτευση των κοινωνικών λειτουργών. Παράλληλα στον άλλο δρόμο βρίσκεται η πιθανότητα –και όχι κάτι παραπάνω ακόμα- για μια ανανεωμένη και αναγεννημένη κοινωνική εργασία που διαπλέκεται με με τις διαθέσιμες πηγές ελπίδας εντοπισμένες στο σύγχρονο συλλογικό κίνημα για έναν διαφορετικό και καλύτερο κόσμο.

3. Μια “ηθική” καριέρα

Η συνεχιζόμενη κρίση στη Βρετανική κοινωνική εργασία μας έχει διδάξει ορισμένα πράγματα. Μάς έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου κανείς ορθά σκεπτόμενος δεν θα μπορούσε να την αντιληφθεί ως πιθανά επωφελή. Μας έχει διδάξει πως δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στο παρελθόν της επαγγελματικής υπεροψίας και πως η όποια προοδευτική αλλαγή πρέπει να συμπεριλάβει τους χρήστες κοινωνικών υπηρεσιών και όλους τους κοινωνικούς λειτουργούς πρώτης γραμμής. Σαν φορείς αλλαγής οι μάνατζερς είχαν την ευκαιρία τους. Αυτή η περίοδος μας υπενθύμισε πως τα προνοιακά συστήματα που κυριαρχούνται από οικονομίστικες λογικές είναι σκληρές και καταστρεπτικές για την ανθρώπινη ευημερία. Τα θύματα αυτής της λογικής εντοπίζονται παντού μέσα στο θεσμό της κοινωνικής εργασίας, τόσο ανάμεσα στους κοινωνικούς λειτουργούς όσο και τους εξυπηρετούμενους. Αυτά τα χρόνια αναστάτωσης ανέδειξαν με έμφαση πως η κοινωνική εργασία πρέπει να επαναπροσδιοριστεί οχι σε σχέση με τη λειτουργία της προς το κράτος αλλά σε σχέση με τη δική της βάση αξιών. Πάνω από όλα, η πιο ξεκάθαρη διαπίστωση είναι η ανάγκη για συλλογική οργάνωση, τόσο για να υπερασπιστούμε το όραμα μιας κοινωνικής εργασία βασισμένης στην κοινωνική δικαιοσύνη, όσο και για να διεκδικήσουμε τις εργασιακές σχέσεις που θα καταστήσουν κάτι τέτοιο υλοποιήσιμο.

Όπως προαναφέραμε στην αρχή αυτού του Μανιφέστου, στο παρελθόν πολλοί άνθρωποι επέλεξαν την κοινωνική εργασία γιατί φάνηκε να τους προσφέρει ένα τρόπο να εξοικονομούν τα προς το ζήν, χωρίς να πρέπει να καταπιέζουν η να εκμεταλλεύονται ανθρώπους, άλλα αντίθετα να μπορούν να συνεισφέρουν, έστω και κατ’ ελάχιστο, στην προσπάθεια κοινωνικής αλλαγής. Υπήρξε με άλλα λόγια μια ηθική επιλογή καριέρας. Αυτή η δυνητική δυναμική κοινωνικής αλλαγής, συντρίφτηκε από τις επιλογές των διαχειριστικών προτύπων και της εμπορευματοποίησης, που χαρακτήρισαν τα τελευταία εικοσιπέντε χρόνια. Είναι εντυπωσιακό όμως πως ακόμα και τώρα πολλοί άνθρωποι επιλέγουν την κοινωνική εργασία όχι για να γίνουν μάνατζερς πρόνοιας, είτε “εκλογικευτές υπηρεσιών”, είτε “διανομείς κοινοτικής καταστολής”, αλλά για να συνεισφέρουν θετικά στις ζωές των φτωχών και καταπιεσμένων ανθρώπων.

Εάν αυτή η διευρυνόμενη διάσταση μεταξύ υπόσχεσης και πραγματικότητας είναι που ενισχύει τον θυμό και την ματαιότητα ανάμεσα στους κοινωνικούς λειτουργούς, τότε η αναγνώριση πως η κοινωνική εργασία μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι πολύ καλύτερο οδηγεί πολλούς απο εμάς να επιμείνουμε σε αυτή.

Σημειώνουμε πως η οργάνωση “People and the Planet” συμπεριλαμβάνει την κοινωνική εργασία ανάμεσα στη λίστα με τα επαγγέλματα που συνδέονται με μια “ηθική καριέρα”. Εάν αυτή η προοδευτική υπόσχεση γίνει αντιληπτή, έστω επί μέρους, τότε πρέπει να συνεργαστούμε και να οργανωθούμε γύρω απο ένα κοινό όραμα σχετικό με το πως η αυθεντικά αντι-καταπιεστική κοινωνική εργασία πρέπει να είναι.

Αυτό το Μανιφέστο αποτελεί μια μικρή συνεισφορά στη διαδικασία συγκρότησης και οργάνωσης αυτού του οράματος.

Συγγραφείς

Chris Jones

Ian Ferguson

Michael Lavalette

Laura Penketh

Επιμέλεια στα ελληνικά

Βασίλης Ιωακειμίδης

Trabajo social y justicia social: un manifiesto para una práctica nueva y comprometida.

Trabajo social y justicia social: un manifiesto para una práctica nueva y comprometida.

1. El Trabajo Social Hoy

El trabajo social en Gran Bretaña está en crisis. Hay quien dice que esto no es nuevo, sino que es un proceso que empezó hace más de treinta años. Nuestro punto de partida, entonces, es que no podemos permitir que esto siga treinta años más.

Urge encontrar formas más efectivas de resistir las tendencias dominantes dentro del trabajo social y buscar el camino hacia una práctica nueva y comprometida.

Muchos entramos al trabajo social porque nos sentíamos comprometidos con la justicia social y con la esperanza de realizar cambios positivos en la vida de la gente

Hoy las posibilidades de trabajar en este sentido son cada vez más limitadas. El trabajo social en la actualidad está marcado por el gerencialismo, por la fragmentación de servicios, por la escasez de recursos , por la burocracia, por mayores cargas de trabajo y por el predominio de conceptos de ‘la administración de la beneficiencia’ que se basan en indicadores cuantitativos y la intervención cada vez mayor del sector privado. Es cierto que estas tendencias están presentes desde hace tiempo en la administración de los servicios del estado, hoy día enmarcan y determinan el trabajo del trabajador social de primera línea. El resultado es la creciente distancia entre gerentes y trabajadores por un lado, y por otro entre el trabajador social y el usuario de los servicios. Cada vez más la preocupación principal de la gerencia es el control del presupuesto y no el bienestar de los usuarios, lo cual a su vez transforma la relación entre trabajador y cliente en una relación de control y supervisión en vez de cuidado

Sin que hayan cambios de rumbo fundamentales en el trabajo social, ni un nuevo título profesional de trabajador social, ni nuevos órganos como los Consejos de Bienestar Social recién establecidos en Gran Bretaña podrán traer mejoras. No pasan de ser ‘ajustes técnicos’ que no tocan la raiz profunda del problema. Y las autoridades que ofrecen incentivos económicos a los nuevos entrantes, creyendo que eso va a resolver la crisis, se equivocan, pues sólo desplaza el problema.

Ante la ausencia de una respuesta organizada, era de esperarse que la gente reaccionara de distintas formas.. Algunos trabajadores sociales abandonan la profesión, pero para muchos esa opción no existe. Otros abrieron espacios en su lugar de trabajo donde se podía practicar un trabajo social íntegro –en el sector voluntario, por ejemplo, o en proyectos más específicos– pero son pocos los que tienen estas oportunidades – e incluso en el sector voluntario las tendencias gerencialistas rigen cada vez más.

En estas circunstancias, la necesidad de un trabajo social comprometido con la justicia social y dispuesto a enfrentar la pobreza y la discriminación, es mayor que nunca. Este es el proyecto que defendemos. Por encima de todo, el trabajo social debe entender el vínculo entre los ‘asuntos públicos’ y los ‘problemas privados’y enfrentar los dos a la vez.. Por lo mismo, los que detentan el poder en la sociedad tendrían mucho interés en ver un trabajo social desmoralizado y derrotado, e incapaz de llamar la atención a la miseria y dificultades que enfrentan tantos en nuestra sociedad. Por ese solo hecho, el trabajo social merece que lo defendamos.

El desprestigio que sufre actualmente el trabajo social como profesión se vincula directamente al desprecio con que se mira a los que servimos. Los clientes del trabajo social se encuentran entre los más vulnerables y empobrecidos, y sin embargo son los que menos beneficio han sacado de las reformas al estado de bienestar introducidas por el gobierno nuevo laborista. De hecho, bajo el Nuevo Laborismo no sólo ha habido un aumento en la inequidad material, sino también ha lanzado una campaña para desprestigiar a los buscadores de asilo, a los jóvenes y a las familias pobres, es decir justamente aquellos con los que el trabajador social se relaciona con más frecuencia. A final de cuentas el trabajador social muchas veces no puede hacer más que ser testigo del deterioro de la vida ajena.

Es por eso que a diferencia de aquellos que felices aceptarían una profesión desmoralizada y callada, nosotros estamos comprometidos con un trabajo social que se centra en la prevencón y en el desarrollo de prácticas colectivas. Debemos reconocer que la buena práctica ha perdido mucho terreno en años recientes, precisamente por el dominio de las nuevas tendencias. Urge entonces un trabajo social capaz de colaborar con una nueva política social, basándose en las luchas de nuestros clientes ante una gama de problemas emocionales, sociales y materiales, e inspirándose en la fuerza que ellos descubrieron en el curso de esas luchas.

2. Fuentes de esperanza

Muchos trabajadores sociales se desesperan, pues no ven salida alguna a la situación actual. Y se entiende su actitud, dado el maltrato que el trabajo social (y los trabajadores sociales) han recibido por parte de los políticos y los medios amarillistas en los últimos 25 años. Pero esto no debe desviar nuestra atención de las nuevas fuentes de esperanza que han aparecido en años recientes y que indican el camino hacia una práctica renovada del trabajo social que tiene algo que aportar a la creación de una sociedad más justa y humana.

En años recientes hemos presenciado el surgimiento de organizaciones de usuarios ( con la discapaticació y la salud mental, por ejemplo) que emplean métodos innovadores e introducen nuevas formas de ver los problemas sociales e individuales. De ellos han salido nuevos enfoques y métodos para responder a sus necesidades –los abogados colectivos, por ejemplo, o en el campo de la salud mental los grupos Oyendo Voces, además de experiencias como el modelo Casaclub, donde son los mismos usuarios los que dirigen. Son los usuarios mismos que crearon estos modelos nuevos, y no los profesionales, lo que subraya una vez más la necesidad de que el trabajo social aprenda de y se comprometa con estos movimientos, asociándose en el desarrollo de nuevos conocimientos que deben a su vez formar la base de nuevos currículos.

Ultimamente hemos presenciado el crecimiento de movimientos internacionales de protesta contra el capitalismo y la guerra. El trabajo social de los años sesenta y setenta fue influenciado por el llamado ‘espíritu de los sesentas’: la protesta contra la guerra de Vietnam, el movimiento negro y el movimiento de la mujer - de allí su énfasis en la lucha contra la opresión . El que resurjan movimientos anti-guerra y anti capitalista hoy, por primera vez en treinta años nos da nuevas ‘fuentes de esperanza’. Los grupos de usuarios y las ONGs han colaborado con ellos, con buenos resultados, sobre todo en materia

de justicia social. Juntos se opusieron a la ortodoxia de la globalizacion neoliberal por su impacto devastador sobre los pobres y desposeídos del mundo, y sobre el medio ambiente, y por el costo humano de la privatizacion de servicios.

El movimiento anti-capitalista surgió de las protestas contra la Tercera Reunión Ministerial de la Organización Mundial del Comercio en Seattle en 1999 y desde entonces se extendió por todo el planeta, fusionándose luego con el movimiento contra la guerra. En febrero del 2003 el espíritu de la protesta anti-capitalista llegó de forma dramática a Gran Bretaña, cuando 2 millones de personas se manifestaron en Londres contra la guerra en Irak. El carácter amplio e incluyente del movimiento, además de su juventud y ánimo sirvieron para reanimar a muchos que habían caido en la desesperación, incluso dentro del movimiento sindical.

Los movimientos nuevos no se limitan a protestar contra la guerra y el capitalismo, sino que también piensan en futuros alternativos. En los diversos Foros Sociales Europeos y Mundiales se reunían grandes cantidades de personas para compartir ideas y hablar de cómo se crea un mundo diferente. Estos debates nos ayudaron a pensar en un nuevo trabajo social comprometido y moderno basado en valores‘anti-capitalistas’ fundamentales como la democracia, la solidaridad, la responsabilidad, la participación, la justicia, la equidad, la libertad y la diversidad.

Hemos llegado a una encrucijada. Un camino lleva al gerencialismo y una mercantilización progresiva, con su frustración y desconsuelo para los trabajadores de primera línea. El otro, en cambio, indica la posibilidad, - y no es más que eso - de un trabajo social renovado y regenerado que se comprometa con las fuentes de esperanza que representan los nuevos movimientos colectivos por un mundo mejor.

3.Una carrera ética

Hemos aprendido mucho durante la prolongada crisis del trabajo social en Gran Bretaña que nos ha llevado a un estado de las cosas que a nadie le puede parecer aceptable. Nos ha enseñado que no hay vuelta al pasado y que un cambio progresivo debe implicar necesariamente que intervengan usuarios junto los trabajadores de primera línea. Los gerentes ya tuvieron su momento para realizar cambios a su manera, la que nos demostró que los sistemas ‘presupuestarios’ son crueles y destructivos del ser humano. A diestra y siniestra encontramos a las víctimas de esa metodología, sean clientes o trabajadores sociales. De tanta confusión se ha aprendido que el trabajo social no debe definirse a partir de su función para el Estado sino por los valores que lo impulsan. Y sobre todo ha demostrado la necesidad de la organización colectiva, tanto para defender una visión de trabajo social basada en la justicia social como para defender las condiciones de trabajo que lo hacen posible.

En el pasado muchas personas entraban al trabajo social porque parecía ofrecer una forma de ganarse la vida sin oprimir o explotar a los demás, sino que por el contrario podría contribuir, aunque fuera sólo un poco, al cambio social. En otras palabras, era una carrera ética. Poco a poco se ha ido drenando esa potencialidad, impulsando el trabajo social hacia la mercantilización y gerencialismo de los últimos quince años.Y sin embargo, sigue siendo el caso que la mayoría entra en la profesión no para administrar sistemas de cuidado ni castigos comunitarios y menos para poner límites a los servicios , sino más bien para aportar algo positivo a la vida de los pobres y los oprimidos. Si la fuente de la rabia y la frustración expresadas por muchos trabajadores sociales es la creciente brecha entre la promesa y la realidad, también lo es la conciencia de que el trabajo social podría ser mucho más de lo que es. Es por eso que muchos seguimos en la profesión, a pesar de todo.

La organización Gente y Planeta incluye el trabajo social en su lista de ‘Carreras Éticas’. Si vamos a merecer la etiqueta, será urgente que nos juntemos y nos organicemos en base a una visión común de lo que puede y debe ser un trabajo social que lucha contra la opresión.

Esta declaración representa un pequeño paso hacia esa meta.

Chris Jones, Professor of Social Work, University of Liverpool.

Iain Ferguson, Senior Lecturer in Social Work, University of Stirling.

Michael Lavalette, Senior Lecturer in Social Policy, University of Liverpool.

Laura Penketh, Lecturer in Social Work, University of Manchester.

Si tú compartes los objetivos de esta declaración-manifiesto, inscríbete en

www.liverpool.ac.uk/sspsw/manifesto